
Müxtəlif illərin fevral ayı Qarabağ müharibəsinin tarixinə əlamətləri, işarələri ilə düşübdür. Bu ayda baş verən hadisələr daha çox münaqişənin mahiyyətini açır, erməni vəhşiliklərini nümayiş etdirir, ermənilərin məkrli niyyətlərini göstərir. Xankəndi, Əsgəran, Sumqayıt, Xocalıdakı qanlı olaylar bu ayda baş vermişdir. Bu təsadüfdür, yoxsa qanunauyğunluq?! Fərqi yoxdur. Fevral ayında baş vermiş hadisələrə ötəri bir baxış bütövlükdə müharibə haqqında təsəvvürün yaraması üçün kifayət edir. Bu ayda baş vermiş qanlı olayları “erməni ideoloqlar”ının daha çox təhrif etməsi də diqqəti çəkən məqamlardandır. Qanlı Fevralın müharibənin gedişində yeri ilə bağlı məsələnin qısa da olsa şərhinə ehtiyac vardır.
Ermənistan Dağlıq Qarabağa iddialarını açıq şəkildə 1988 -ci ilin fevralında nümayiş etdirdi. Bir azdan alovlanaraq münaqişəyə çevrilən ilk hadisələr bu ayda baş verdi. Fevralın 10-15- də İrəvan və Xankəndində Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi tələbi ilə ilk mitinqlər keçirildi. Xankəndində keçirilən mitinqlər Ermənistandan gələn emissarlar tərəfindən təşkil olunmuşdu. Şahidlərin bildirdiyinə görə, yerli ermənilər ilk vaxtda passiv mövqedə dayanır və yalnız Ermənistandan gəlmiş “saqqallılar”ın təzyiqləri altında mitinqlərə qoşulurdular. Fevralın 20 -də “vilayət soveti” deyilən qurumun toplantısı keçirildi və Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi haqda qərar qəbul olundu. Həmin toplantıda Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı əhalisinin nümayəndələrinin iştirakına imkan verilmədi. Fevralın 22 -də Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı əhalisi Əsgəran şəhərində dinc nümayiş keçirdi. Aksiyaya ətraf rayonların əhalisi də qoşuldu. Erməni silahlıları dinc nümayişi gülləboran etdilər. Nəticədə 2 nəfər azərbaycanlı öldürüldü, 19 nəfər yaralandı. Ermənilər hadisələrin dinc vasitələrlə, dialoq yolu ilə nizama salınmasında maraqlı olmadıqlarını nümayiş etdirdilər. Ermənilər hadisələrin dönməz xarakter alması, dialoq və danışıqlara yer qalmaması üçün daha tez və daha çox qan tökülməsinə çalışırdılar. Fevralın 28 -də Bakının 30 km-də yerləşən Sumqayıt şəhərində qırğınlar bu məqsədlə həyata keçirildi. Həmin ərəfədə Ermənistandan döyülərək zorla çıxarılmış 4 min nəfərdən artıq azərbaycanlının əksəriyyəti məhz bu şəhərdə məskunlaşmışdı və ermənilərin onlara qarşı törətdikləri vəhşiliklərə görə qəzəb içərisində idilər. Ona görə də burada geniş miqyaslı iğtişaşlar törətmək mümkün idi. Bir gün ərzində davam edən qırğınlar nəticəsində 32 nəfər, o cümlədən 26 erməni və 6 azərbaycanlı öldürüldü. Bu qırğınlar Moskva tərəfindən Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarının əli ilə təşkil olunmuşdu. SSRİ “KQB”-nin o vaxtkı rəhbəri N. Kryuçkov sonralar etiraf etmişdir ki, Sumqayıtda, Bakıda, Tiflisdə baş vermiş qanlı hadisələr Moskvanın təxribat qrupları tərəfindən törədilmişdir. Sumqayıt hadisələrinin təşkilatçıları kimi 2 nəfər - azərbaycanlı Əhməd Əhmədov və erməni Eduard Qriqoryan həbs olunmuşdu. Erməni evlərinin talan edilməsi və ermənilərin öldürülməsinə məhz E. Qriqoryanın başçılıq etməsi haqda yüzlərlə faktlar məlumdur. Buna baxmayaraq, məhkəmədə Əhməd Əhmədov haqqında ölüm hökmü çıxarıldı və hökm dərhal yerinə yetirildi. E. Qriqoryana isə yalnız 12 il iş verildi və erməni havadarlarının köməyi ilə bir neçə ildən sonra azadlığa buraxıldı. Onun təxribat törətmək üçün Ermənistan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən Sumqayıta göndərilməsi şübhə doğurmur. Ermənistan Sumqayıtda “erməni qırğınları” törətməklə “vəhşi azərbaycanlı” obrazı yaratmağa, Azərbaycana qarşı işğalçı və ilhaqçı niyyətləri üçün ideoloji baza hazırlamağa çalışırdı. Erməni müəllifi Robert Arakelovun “Dağlıq Qarabağ: faciənin günahkarları məlumdur” kitabında yazdıqları da dediklərimizi təsdiq edir. Həmin kitabda göstərilir: “Stepanakertdə ən müxtəlif təbəqələr içərisində, həmçinin İrəvan qəzetlərində belə bir fikir dəfələrlə səsləndirilirdi ki, “Sumqayıt” kimi əlverişli bir amildən Qarabağ məsələsini öz xeyrimizə həll etmək üçün istifadə edə bilmədik”.
Sumqayıt hadisələrini ermənilərin təşkil etdiyini sumqayıtlı ermənilər də təsdiq edirlər. Məsələn; L. Meclumyan bildirirdi ki, “Qriqoryan mənim mənzilimə daxil oldu, sındırdığı stulun ayağı ilə anama zərbə endirdi, bu vaxt mən bir neçə dəfə müqavimət göstərməyə cəhd etdim, ancaq qadın olduğuma görə gücüm çatmadı, o, məni yerə yıxaraq, istədiyini etməyə başladı”. Hadisələrdə iştirak etmiş Nəcəfov soyadlı bir gənc isə bildirirdi ki, “erməni Qriqoryan tərəfindən təşkil olunmuş dəstə Emma adlı erməni qadının 512 saylı evinə soxuldu, dərhal onu lüt soyundurdular və Edik Qriqoryan onu bu vəziyyətdə küçəyə çıxartmağı təklif etdi, sonra onun iştirakı ilə Emma vəhşicəsinə öldürüldü”. Bu vaktlar bir daha erməni eybəcərliyini, həmtayfalarının qanı bahasına öz niyyətlərinə çatmaq cəhdlərini nümayiş etdirir.
Ermənilər növbəti, 1992 -ci ilin fevralında Xocalı soyqırımını törətməklə bütün körpüləri yandırdılar və münaqişənin dinc vasitələrlə, dialoq yolu ilə nizama salınması perspektivlərini məhv etdilər. 1992 -ci il fevralın 25-dən 26-a keçən gecə erməni silahlıları müdafiəsiz Xocalı şəhərinə hücuma keçdilər, şəhəri darmadağın etdilər, dinc əhalini vəhşicəsinə qətlə yetirdilər. Xocalı soyqırımı nəticəsində 613 dinc sakin, o cümlədən 63 uşaq, 106 qadın, 70 qoca xüsusi qəddarlıqla öldürülmüşdür. Hadisələrin şahidləri dəhşətli faktlardan bəhs edirlər. Xocalıya hücumda iştirak etmiş erməni silahlıları da həmin hadisələri dəhşətlə xatırlayırdılar. Həmin silahlılardan Mixail Qazaryan xatırlayır ki, “əlbəttə, mən müharibəyə getdiyimi başa düşürdüm, ancaq uşaqlara atəş açacağımı və hətta öldürəcəyimi ağlıma da gətirməzdim”. Aşot Barxudaryan isə göstərirdi ki, “adamlar qışqırır, ağlayırdılar, bizim yaralıları çıxarırdılar, azərbaycanlılar isə yolun ortasında qalmışdılar, tanklar, zirehli texnika, yük maşınları onların üzərindən keçib gedirdilər”. İrəvan ermənisi Rantik Mirzoyan isə belə xatırlayırdı: “Və burada mən bizimkilərin törətdikləri vəhşilikəri gördüm... Hər yerdə meyidlər tökülüb qalmışdı”. Xocalının sağ qalmış sakinlərinin, faciəyə məruz qalmış azərbaycanlıların xatirələri daha dəhşətlidir. Sənubər Ələkbərova bildirir ki, “meyidlərdən böyük bir dağ əmələ gəlmişdi, anamı güllələdilər, qızlarım Sevinc və Hicranı yaraladılar, güllə mənə də dəydi, gənc qadınlar və uşaqlar qarın üstündə ölürdülər”. O vaxt on bir yaşı olan Ramil Həsənov xatırlayır ki, “dostlarım Elçin və Elgizin meşədə necə öldüklərini yadımdan çıxara bilmirəm, onların ayaqları donmuşdu, bizimlə qaça bilmirdilər, lal-dinməz qarın üstündə uzanmışdılar və yavaş-yavaş gözlərini yumurdular”. Səriyyə Talıbova isə daha dəhşətli hadisələrin şahidi olmuşdu: “Bizi erməni qəbiristanlığına gətirdilər... Burada erməni döyüşçüsünün qəbri üstündə 4 məhsəti türkünü və 3 azərbaycanlını qurban kəsdilər... Az sonra milli ordunun formasında 2 azərbaycanlını gətirdilər, ucu iti dəmirlə onların gözlərini çıxardılar”.
Ermənilərin törətdikləri bu qırğınlar dünyanın heç bir faciəsi ilə müqayisə oluna bilməz. Azərbaycan xalqı erməni vəhşiliklərini heç vaxt unutmayacaq və bağışlamayacaqdır. Bu qırğınları törətmiş erməni millətinə dünya birliyində yer yoxdur. Dünya birliyi bunu nə vaxtsa başa düşəcək və qərarını verəcəkdir. Bütün azərbaycanlıların son qələbəyə qədər yalnız bir mövqeyi olacaqdır:
Qarabağsız Azərbaycan yoxdur!
Ya Qarabağ, Ya ölüm!